Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

Πάντα ήθελα να γράψω κάτι για την επανάσταση της Χαλκιδικής .Όμως κάθε φορά κάτι συνέβαινε και δεν το κατόρθωνα Από τα φοιτητικά μου χρόνια συγκέντρωνα στοιχεία για τα επαναστατικά κινήματα της Χαλκιδικής έχοντας κατά νου να γράψω μία ιστορία, ένα διήγημα ,ένα βιβλίο, για  το άγνωστο αλλά συνάμα γοητευτικό θέμα.

Μετά από πολλές προσπάθειες τα κατάφερα. Ελπίζω η τελική προσπάθεια να αποδώσει – ως ένα βαθμό – το στόχο που έθεσα εξαρχής.

Τέσσερις φίλοι συναντώνται κάθε χρόνο στον ισθμό για να γιορτάσουν το χαλασμό αλλά και να φωνάξουν ότι είναι δίπλα μας και νοιάζονται για τον αγαπημένο μας τόπο.

Οι φίλοι αυτοί είναι τέσσερα πρόσωπα που έπαιξαν ο καθένας ξεχωριστά το δικό του ρόλο στην επανάσταση της Χαλκιδικής.

Ο κυρ Μανωλάκης είναι ο Εμμανουήλ Παπάς ο οποίος έγινε Αρχιστράτηγος του αγώνα, διέθεσε την περιουσία και την οικογένειά του και πέθανε από καρδιακή προσβολή σε ηλικία μόλις 48 χρόνων στο πλοίο που επέβαινε για την Ύδρα.

Ο Ευθύμιος ο Άγιος ηγούμενος της μονής Εσφιγμένου ο οποίος ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρία και φίλος του Παπά και τον στήριξε μέχρι τέλους.

Ο Γιαννάκης Παπαγεωργάκης, ο γραμματέας του Πατριάρχη, που βοήθησε στην επανάσταση στον Πολύγυρο. Σκοτώθηκε τον Απρίλιο του 1826 στην έξοδο του Μεσολογγίου.

Και τέλος ο Στάμος ο γνωστός σε όλους μας καπετάν Χάψας που σκοτώθηκε ηρωικά στη μάχη των Βασιλικών.

Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

Στα γαλήνια νερά του Ισθμού της Ποτίδαιας αντανακλούνταν τα αναμμένα κεράκια του ουρανού.

Ένα ελαφρό αεράκι τρεμόπαιζε τα φύλλα των δένδρων.

Η νύχτα σιγά-σιγά άρχισε να φεύγει και να εμφανίζεται  δειλά-δειλά η αυγή.

Ακριβώς εκείνη τη στιγμή φάνηκαν τέσσερις ανθρώπινες σκιές που σταμάτησαν μπροστά στη γέφυρα του Ισθμού.

Οι άνθρωποι αυτοί αφού κοίταξαν ολόγυρα, κάθισαν στις πέτρες που υπήρχαν δίπλα τους.

Τα πρόσωπα τους ήταν αναψοκοκκινισμένα, ενώ χοντρές σταλαγματιές ιδρώτα έσταζαν από το μέτωπό τους.

- Επιτέλους φτάσαμε. Φοβόμουν ότι δε θα προλαβαίναμε να ‘ρθουμε εμείς πρώτοι

  στη σημερινή γιορτή, απάντησε ο ένας από τους τέσσερις επισκέπτες.

- Φέτος αργήσαμε να ξεκινήσουμε. Μεγαλώσαμε ακόμη ένα χρόνο, οπότε από τα

   επόμενα χρόνια να ξεκινάμε πιο μπροστά για να ήμαστε εδώ στην ώρα μας,  

   ακούστηκε η φωνή του νεότερου της παρέας.

Για λίγα δευτερόλεπτα δεν ακουγόταν τίποτα. Μόνο οι χτύποι τις καρδιάς των τεσσάρων απρόσκλητων επισκεπτών. Την ησυχία διέκοψε ο μυστακοφόρος της παρέας, ο οποίος αφού χάιδεψε το παχύ μουστάκι του ρώτησε:

-Άγιε ηγούμενε γιατί είσαι λυπημένος;

Ο ασπρομάλλης ηγούμενος σκούπισε τα υγρά του μάτια και  απάντησε:

- Μήπως, ξέχασες τι έγινε πριν από χρόνια εδώ κυρ-Μανωλάκη; Μήπως θυμάσαι πως ήσουν όταν ήρθες από το Άγιο Όρος για να μου αναγγείλεις τα άσχημα μαντάτα;

Ο  λεβεντόκορμος μεσήλικας σηκώθηκε όρθιος , έστρεψε το πρόσωπό του αλλού για να μην το βλέπουν οι συνομιλητές του και με φωνή που πρόδιδε ταραχή του είπε:

- Είναι δυνατόν να ξεχάσω σεβάσμιε γέροντα; Θυσίασα τη ζωή μου, την οικογένεια μου και την περιουσία μου στον αγώνα του ’21, χωρίς όμως αποτέλεσμα…

- Τι είναι αυτά που λες κυρ Μανώλη; τον έκοψε ο μικρότερος της παρέας.

            Ο μυστακοφόρος μεσήλικας γύρισε και τον κοίταξε στα μάτια.

- Άδικο έχω Γιαννάκη; Ποιος γνωρίζει για την επανάσταση στη Χαλκιδική; Γιατί δεν ελευθερωθήκαμε αλλά αποτύχαμε;

Τις ανθρώπινες ζωές που χάθηκαν τότε πώς θα τις φέρουμε πίσω και να τις πείσουμε ότι έπραξαν το σωστό;

- Κυρ Μανωλάκη, τον διέκοψε ο Στάμος ο τέταρτος της ομάδας, οι αγώνες κερδίζονται με αίμα και θυσίες. Αν δεν θυσιαστούν οι άνθρωποι τίποτα δεν πετυχαίνεται.

Λες ότι δε βοηθήσαμε στην ελευθερία της ιδιαίτερης πατρίδας μας. Έχεις δίκιο ως ένα σημείο. Προετοιμάσαμε όμως το έδαφος για τους επόμενους ενώ ταυτόχρονα βοηθήσαμε εμείς, οι Ολύμπιοι, οι Ναουσαίοι όπως και πολλοί άλλοι Μακεδόνες να στεριώσει η επανάσταση στη Νότια Ελλάδα γιατί καθυστερήσαμε τους Τούρκους για μεγάλο χρονικό διάστημα στη Βόρεια Ελλάδα.

Όσον αφορά το ότι δεν γνωρίζουν για την επανάσταση της Χαλκιδικής δεν ευθυνόμαστε εμείς αλλά αυτοί που γράφουν την ιστορία της Ελλάδας. Μην ξεχνάς όμως ότι  εμείς θυσιάσαμε τη ζωή μας για την απελευθέρωση της Χαλκιδικής και ότι το γνωρίζουν τα παιδιά μας, τα εγγόνια μας και οι πιο πολλοί κάτοικοι της περιοχής…

- Πού το ξέρεις;

- Δε διαβάζεις τα βιβλία και τις εφημερίδες που εκδίδονται εδώ και χρόνια στο νομό;

            Τα τελευταία λόγια του Στάμου ανακούφισαν τον κυρ Μανώλη ενώ ένα χαρούμενο γελάκι μόρφασε στο πρόσωπό του.

            Οι τέσσερις άντρες: ο κυρ Μανωλάκης, ο γερο-ηγούμενος, ο Στάμος και ο Γιαννάκης έρχονταν εδώ και χρόνια για να τιμήσουν τα παλικάρια, τους γέρους, τα γυναικόπαιδα αλλά και το χαλασμό της Κασσάνδρας από τους Τούρκους.

            Μετά από σιγή μερικών λεπτών και ενώ η ημέρα άρχισε να χαράζει ο γερο-ηγούμενος πήρε το λόγο:

- Κυρ Μανωλάκη, για θύμισε μας, πού ξεκίνησε η επανάσταση στη Χαλκιδική και πότε ευλογήθηκε από τους Άγιους Πατέρες;

- Αγαπητέ μου φίλε, γνωρίζεις ότι οι δύο περάσαμε πολλά. Οπότε θα ήθελα να μοιράσουμε εμείς αλλά και οι άλλοι δύο όλα τα γεγονότα της επανάστασης στη Χαλκιδική. Γιαννάκη για πες μου τι έγινε τη 16^η Μαΐου 1821 στον Πολύγυρο;  

- Η τουρκική φρουρά ήταν πολύ προκλητική. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να ξεσηκωθούν οι Πολυγυρινοί, να σκοτώσουν δεκατέσσερις Τούρκους στρατιώτες και το Διοικητή τους και στη συνέχεια να στήσουν παγίδα στο Παλαιόκαστρο σε δύο τουρκικά σώματα που έστειλε ο Γιουσούφ Μπέης για να ενισχύσουν την τουρκική φρουρά του Πολυγύρου.

- Μόλις μάθαμε αυτά Γιαννάκη, και έχοντας ενημερωθεί από τον κυρ Μανωλάκη ότι ο Υψηλάντης προελαύνει στην Κωνσταντινούπολη σηκώσαμε το λάβαρο της Ανεξαρτησίας στην πανηγυρική δοξολογία που τελέστηκε στο Πρωτάτο των Καρυών στα τέλη Μαΐου, συμπλήρωσε ο Άγιος Ηγούμενος και συμπληρώνοντας ταυτόχρονα τον Αρχιγραμματέα του Πατριάρχη.

            Τα λόγια αυτά έκαναν τον κυρ Μανώλη να νοσταλγήσει και να θυμηθεί κομμάτια του παρελθόντος που του ήταν τόσο αγαπημένα και οικεία.

- Αχ! Γέροντα τι μου θυμίζεις τώρα. Ο Πολύγυρος, το Άγιο Όρος και η Κασσάνδρα ξεσηκώθηκαν. Η φλόγα της λευτεριάς φαινόταν στα μάτια όλων. Ποιος να το περίμενε ότι μετά από έξι μήνες όλα θα τέλειωναν.

- Μη θλίβεσαι, κυρ Μανωλάκη. Τα είπαμε παραπάνω. Το κέρδος ήταν μεγάλο για την ελληνική επανάσταση, απάντησε ο Στάμος που από ώρα είχε πλησιάσει πιο κοντά στον κυρ Μανώλη.

- Πώς να μη θλίβομαι Στάμο; Τέσσερις χιλιάδες μαζευτήκαμε στο Όρος κι όμως δεν τα καταφέραμε.

- Μα τι λες Μανώλη; Οι άπιστοι ήταν χιλιάδες κι όμως εμείς τους πολεμήσαμε στα ίσα. Ένας εναντίον δέκα. Πες μου, γιατί δε σε ρώτησα ποτέ, τι έγινε στην Παζαρούδα;

- Δυστυχώς δεν έγινε μεγάλη μάχη. Αναγκαστήκαμε να υποχωρήσουμε, μετά από μικρή μάχη, μπροστά στον πολυάριθμο στρατό. Δεν είχαμε πολεμοφόδια, αλλά ούτε και οχυρωμένες θέσεις.

Οι στρατιώτες μου διαλύθηκαν στα βουνά. Μόνο διακόσιοι περίπου με ακολούθησαν και διαμέσου Πολυγύρου φτάσαμε στην Κασσάνδρα για να προετοιμαστούμε για την επίθεση των Τούρκων.

- Εσύ, Χάψα, τι τους έκανες τους Τούρκους στα Βασιλικά και μνημονεύεται ακόμα το όνομά σου! Ως και ανδριάντα σου έφτιαξαν!

            Ένα πλατύ χαμόγελο ξεπρόβαλλε στη μορφή του Στάμου, ενώ το πρόσωπό του φεγγοβολούσε.

- Γιατί γελάς Στάμο;

- Πώς να μη γελάω, Γιαννάκη; Θυμάμαι τους Τούρκους πώς έκαναν όταν τους επιτέθηκαν οι μανιασμένες μέλισσες. Αναποδογυρίζαμε τα κοφίνια των μελισσών και αυτές τους επιτίθονταν. Να ήσουν από μια μεριά και να τους έβλεπες.

            Ένα δυνατό χαχανητό έσπασε την ήρεμη ατμόσφαιρα του πρωινού.

            Αφού χαχάνισαν για κάμποση ώρα ο Στάμος πήρε πάλι το λόγο.

- Ήταν 5000 άνδρες και μαζί τους και πολλοί ιππείς. Εμείς είχαμε μείνει γύρω στα 400 άτομα. Κάποιοι όμως απ’ αυτούς έχασαν το ηθικό τους και έφυγαν. Οι εναπομείναντες πολεμήσαμε τους άπιστους στη θέση «Συκιωτούδια» κάτω από την Αγία Αναστασία, για πολλές ώρες, στις 13 Ιουνίου αλλά δυστυχώς δεν μπορέσαμε να τους σταματήσουμε. Ήταν πολλοί οι άπιστοι…   

            Η ατμόσφαιρα είχε ήδη ηλεκτριστεί. Οι τέσσερις αγωνιστές ξαναζούσαν έντονα τις στιγμές.

- Μετά Μανόλη από την Παζαρούδα πήγες στην Κασσάνδρα, ρώτησε γεμάτος ενδιαφέρον ο Στάμος.

- Ναι Στάμο. Καταλαβαίνω το ενδιαφέρον σου. Μετά τη μάχη των Βασιλικών οι Τούρκοι ρήμαξαν τα πάντα στο διάβα τους. Γαλάτιστα, Βάβδος, Πολύγυρος, Ζερβοχώρια καθώς και πολλά χωριά κάηκαν ολοσχερώς. Οι κάτοικοι όσοι  σώθηκαν, βρήκαν καταφύγιο στα βουνά, στο Άγιο Όρος, στη Σιθωνία και στην Κασσάνδρα.

- Δύο μόνο κομμάτια μου λείπουν για να συμπληρώσω το παζλ της επανάστασης στη Χαλκιδική. Το ένα είναι ο χαλασμός της Κασσάνδρας και το άλλο είναι η υποταγή του Αγίου όρους. Μπορείς να με βοηθήσεις Άγιε Ηγούμενε; Ρώτησε με απορία και πάλι ο Στάμος. Βλέπεις τότε ταξίδευα για αλλού.

- Ευχαρίστως παλικάρι μου.

Μετά τη μάχη των Βασιλικών πολλοί αγωνιστές ήρθαν και οχυρώθηκαν στον ισθμό, στην απέναντι πλευρά της γέφυρας. Στην αρχή ήμασταν πολλοί. Ήρθαν για ενίσχυση ο Λιακόπουλος με 400 άνδρες και λίγο αργότερα ο Διαμαντής με 200 άντρες. Μ’ αυτές τις ενισχύσεις αντέχαμε. Όσο περνούσε ο καιρός όμως τα πολεμοφόδια και οι τροφές λιγόστευαν με συνέπεια να αρχίζει να σπάει το ηθικό των αγωνιστών. Όταν μάλιστα έφυγε και ο Λιακόπουλος για τον Όλυμπο και λίγο αργότερα και ο Διαμαντής τα πράγματα έγιναν χειρότερα.

Οι Τούρκοι από την άλλη έφεραν ενισχύσεις, ενώ διορίζουν νέο στρατιωτικό διοικητή της περιφέρειας Θεσ/νίκης ο Αβδούλ Αβούδ ο οποίος ήταν αδίστακτος και ικανός.

Στην αρχή προσπάθησε με γαλιφιές να μας ξεγελάσει. Όταν κατάλαβε ότι δεν μπορεί να πετύχει τίποτα χρησιμοποίησε το στρατό όπου μετά από μάχες και τεχνάσματα μας χάλασε.

Στις 30 Οκτωβρίου πέρασε τον ισθμό και για τις επόμενες μέρες επιδόθηκαν σε καταστροφές και λεηλασίες σ’ όλο το πόδι της Κασσάνδρας.

Τι συμφορά ήταν και εκείνη παιδιά μου! Πόσοι χαλάστηκαν!

- Εσύ Άγιε Ηγούμενε πώς τα γνωρίζεις;

- Γιαννάκη από επιστολές των Κασσανδρινών και του Μανώλη.

            Τα δάκρυα άρχισαν να κυλούν στα μάτια του Σεβάσμιου γέροντα.

- Μην κλαις γέροντα. Σήμερα δεν πενθούμε αλλά γιορτάζουμε. Δεν πρέπει να έχεις

  κλαμένα μάτια.

Είναι δυνατόν να μην έχω όταν θυμάμαι όλα αυτά τα γεγονότα αλλά και τα επόμενα που ακολούθησαν.

- Ακολούθησαν και άλλα.

- Ναι Στάμο. Αφού πλημμύρισαν με αίμα την Κασσάνδρα στράφηκαν στο Αγιώνυμο  

  Όρος. Εκεί οι επαναστάτες προσπάθησαν να αντισταθούν. Όταν όμως είδαν τον

  Πολυάριθμο στρατό των Τούρκων υποχώρησαν στο Όρος. Και από εκεί και μετά

  άρχισαν τα δεινά των Αγιορειτών.

- Ποια ήταν τα δεινά, γερο-Ευθύμιε;

- Πλήρωνε η Ιερά Επιστασία δυσβάστακτο φόρο, ενώ 3.000 τούρκοι στρατιώτες εγκαταστάθηκαν στο Όρος για 9 χρόνια λεηλατώντας και κλέβοντας τις μονές.

- Κάτι ξέχασες γέροντα; Τον διέκοψε ο κυρ Μανωλάκης.

- Τι;

- Του Μαύρου Νιου τ’ αλώνι.

- Δίκιο έχεις. Τα γυναικόπαιδα και οι Χαλκιδικιώτες που ξεγελάστηκαν από το  

  Μεχμέτ Εμίν Πασά για δήθεν αμνηστία, σφάχτηκαν με τον αγριότερο τρόπο στο ύψωμα που ονομάζεται «Μαύρο αλώνι».

- Εσύ πώς ξέφυγες Μανώλη; του απεύθυνε το ερώτημα ο Γιαννάκης.

- Να ‘ναι καλά ο Ευθύμιος, ο Ιβηρίτης Νικηφόρος και ο φίλος μου ο Αντώνης  Χατζή-Βισβίζης με την «Καλομοίρα» του.

            Η μέρα είχε για τα καλά χαράξει όταν ακούστηκε χαρμόσυνα η καμπάνα της εκκλησίας που καλούσε τους χριστιανούς να βρεθούν στον άγιο χώρο.

- Ακούτε την καμπάνα που χτυπάει. Ήρθε η ώρα να φύγουμε. Πρέπει να βρεθούμε

  κοντά στους ήρωες μαζί με τους προγόνους μας.

- Πάμε, ακούστηκε με μια φωνή, και οι τέσσερις ξεκίνησαν μαζί για να γιορτάσουν…   

 Χρήστος Αθ. Φυλαχτός

Βιβλιογραφία

1) Σαν παραμύθι, Γεώργιος Ζωγραφάκης.

2) Η ιστορία της Χαλκιδικής, Ερ. Ζέλλιου – Μαστοροκώστα.

3) Πρακτικά του 1^ου Πανελληνίου συμποσίου, ΙΛΕΧ.

4) Χρονικά της Χαλ/κής Νο 3, ΙΛΕΧ.

5) Εμμανουήλ Παπάς, Κώστας Δούφλιας.

6) Κασσάνδρα, τεύχος 6, περιοδική Έκδοση του Πολ. Συλλόγου Κασσανδρινό.

7) Δύο Ιεράρχες μας στον αγώνα του ’21, Αρχιμ. Χρυσόστομος Μαϊδώνης.