ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

Ανατολικά του σημερινού χωριού Άγιος Πρόδρομος, όπου και το ομώνυμο εκκλησάκι και οι πηγές βρίσκονται σήμερα ερείπια οικισμού. Ίσως στη θέση αυτή να βρισκόταν η αρχαία πόλη Στώλος, μια και η οχυρή της τοποθεσία (ύψωμα σε κάμπο - νερά) καθώς και η στρατηγική της θέση, κόμβος συγκοινωνιακός, μεταξύ βορά και νότου να συνηγορούν σ' αυτό. Δυστυχώς η αρχαιολογική σκαπάνη δεν ασχολήθηκε  μ' αυτό, ενώ οι διάφοροι κυνηγοί θησαυρών, κατέστρεψαν  αρκετά από τα κτίσματα.

Στην βόρεια αυτή περιοχή της Βοττικής, αναφέρεται με άγνωστη τη θέση της και η ύπαρξη της πόλης με το όνομα Μίκλωρος (ΣΤ. Βυζάντιος).

Την περίοδο 349 π.Χ.-1453 μ.Χ., μετά την καταστροφή των Χαλκιδικών πόλεων από τον Φίλιππο,  διάχυτες είναι οι πληροφορίες για την περιοχή. Η ύπαρξη όμως δυο μεγάλων κέντρων δηλαδή της Θεσσαλονίκης στα δυτικά και του Αγίου Όρους ανατολικά, σημαδεύει και την ύπαρξη και της περιοχής αυτής. Εξ' άλλου η δημιουργία της Εγνατίας οδού, βορειανατολικά στις λίμνες Λαγκαδά και Αγ. Βασιλείου, θέτει σε δεύτερη μοίρα την περιοχή, που είναι γεμάτη δάση με ελάχιστες καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Ο απομονωτισμός όμως αυτός είναι και μια αιτία ειρηνικής ανάπτυξης του ντόπιου πληθυσμού.

Ως πρώτη αναφορά της περιοχής κατά τα Βυζαντινά χρόνια, αναφέρονται οι επιδρομές των Καταλανών, που με ορμητήριο την Κασσάνδρα (επί βασιλείας του Ανδρόνικου Β του Παλαιολόγου 1296-1307 μ.Χ.) επέφεραν τεράστιες καταστροφές στη Χαλκιδική επί ένα έτος (1307-1308).

Κατά την περίοδο 1453-1821, επόμενη γραπτή μαρτυρία  είναι του Γάλλου Piere Belon που περιγράφει τη ζωή των Μαντεμοχωρίων το 1555 μ.Χ. Επόμενη γραπτή μαρτυρία αναφέρεται στο έργο του πρόξενου στη Θεσσαλονίκη και Γάλλου περιηγητή Cousinery (1793), ο οποίος τονίζει την ελληνικότητα της περιοχής.

Η περιοχή επίσης είναι συνδεδεμένη με τα μεταλλεία Στρατωνίου, που παράγουν μόλυβδο, άργυρο, σιδηροπυρίτη, θειούχο μόλυβδο, θειούχο ψευδάργυρο, μαγγάνιο, σίδηρο, χρυσό. Η εκμετάλλευση του είναι συνεχής από τους αρχαίους ελληνικούς χρόνους. 12 χωριά της περιοχής, μαζί με τους οικισμούς τους αποτελούσαν αυτόνομη ομοσπονδία, αποκαλούμενη Μαδεμοχώρια, πολύ προ της επανάστασης του 1821.

Στην τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας, ο Άγιος Πρόδρομος υπαγόταν στο διαμέρισμα Κασσάνδρας, με πρωτεύουσα τον Πολύγυρο (μέχρι 1869 έδρα η Κασσάνδρα) και μάλιστα στο διαμέρισμα Παζαρούδας.

Από το 1821 κι έπειτα ο Άγιος Πρόδρομος ήταν τσιφλίκι με την ονομασία Ρεσιτνίκια (μέχρι το 1870) λόγω των πολλών διαφωνιών που είχαν οι κάτοικοι μεταξύ τους και μεταξύ των άλλων χωριών. Περιλάμβανε καλλιεργήσιμους και μη αγρούς χειμερινής και θερινής βοσκής, λιβάδια, 2 σπίτια, 1 αχυρώνα και 1 υδρόμυλο, 55 αγροτικά οικήματα, 2 στάβλους και 1200 συκομουριές.

Κατά το έτος 1830 πουλήθηκε από τον Μεβλιανή Αχμέτ Ρεσίτ στην Σαρούλα, κόρη του Τζώρτζη Δημητράκου, Χριστιανή, κάτοικο της συνοικίας Μάλτα Θεσσαλονίκης, συζύγου του Γκούλα Αλιζέ Φιλίξ, προστατευομένου υπηκόου. Ο Ρεσίτ το είχε κληρονομικό τσιφλίκι, που σημαίνει ότι ήταν του πατέρα του Τσαούς Ζαδέ.

Το 1804 εκδόθηκε αυτοκρατορικό διάταγμα που αναγνωρίζει ως ιδιοκτήτες του χωριού τον Αχμέτ Ρεσίτ, υιό του Τσαούς Ζαδέ, μετά από διένεξη με την Σεριφέ ή Νεσιφέ Χανούμ, ιδιοκτήτρια του χωριού Σανά.

Η Σαρούλα Τζώρτζη, το έτος 1846, πώλησε το τσιφλίκι αντί 72000 γροσιών σε έξι (6) κατοίκους του τσιφλικιού δηλ. τους α) Ιωάννη, υιό Εμμανουήλ, β) Δημήτριο, υιό Ευθυμίου τυ Δήμου, γ) Ζαχαρία, υιό Αυγερινού του Γεωργίου, δ) Σταύρο ή Σταυράκη, υιό Ναούμ του Σταύρου (Μαυρογιάννης), ε) Κων/νο, υιό Μόσχου και στ) Παπαγιάννη, υιό Μαυρουδή του Ιωάννη.

Ένας βοσκός στην περιοχή του Αγίου Προδρόμου είδε έναν οδοιπόρο που περπατούσε και έψαχνε να βρει τα ίχνη από τις πατημασιές του Αγίου Προδρόμου. Τον ακολούθησε, τις είδε κι εκεί χτίστηκε το τωρινό εξωκκλήσι απ' όπου πήρε την ονομασία αυτή το χωριό.

Ακολουθώντας ένα στενό και ανώμαλο μουλαρόδρομο η διαδρομή Άγιος Πρόδρομος- Θεσσαλονίκη γινόταν  με πορεία περίπου 15 ωρών. Πηγαίνοντας για τον Πολύγυρο από τον Άγιο Πρόδρομο πέρασαν Σαρακηνοί, Βάνδαλοι, Ενετοί, Βενετοί, Σλάβοι, Σέρβοι και Φράγκοι. Έσφαξαν, έκαψαν και τυράννησαν. Επί τουρκοκρατίας  ο Μπαϊράμ Πασάς περνώντας από τον Άγιο Πρόδρομο καταστρέφει το χωριό και αιχμαλωτίζει όσα γυναικόπαιδα δεν μπόρεσαν να φύγουν.

Λέγεται ότι το επίθετο Ουζούνης πάρθηκε από έναν πολύ ψηλό Αγιοπροδρομίτη που οι Τούρκοι τον έλεγαν "ουζούν" δηλαδή ψηλό!

Μία λέξη λεγόταν παλιά στο χωριό για κάποιον που ήταν ευτραφής και λίγο τεμπέλης και ήταν "κούτμανος". Αυτή η παραποιημένη λέξη έμεινε από τους Άγγλους. Όταν οι Άγγλοι στο πέρασμά τους έβλεπαν κάποιον όμορφο και ψηλό άνδρα Αγιοπροδρομίτη έλεγαν γκουντ-μαν, δηλαδή καλός άνδρας.

Παρ' όλο που ήταν κόμβος το χωριό δεν ταίριαζε στους κατακτητές να μείνουν για γεωγραφικούς λόγους.

Σήμερα ο Άγιος Πρόδρομος έχει περίπου 500 κατοίκους και ανήκει στο δήμο Πολυγύρου. Βρίσκεται στην κεντρική Χαλκιδική και η απόσταση του από τον Πολύγυρο είναι 14 χιλιόμετρα και από τη Θεσσαλονίκη 50. Οι κάτοικοι του χωριού κατάγονται από διάφορα μέρη της Ελλάδας. Η κύρια ασχολία τους είναι κυρίως η γεωργία και η κτηνοτροφία και ο τουρισμός. Αξιοσημείωτες είναι οι ταβέρνες που υπάρχουν στον κεντρικό δρόμο, από τις οποίες φημίζεται το χωριό για το παραδοσιακό σουβλάκι του. Εκτός από το σουβλάκι, τα προϊόντα που παράγονται είναι σιτηρά, κτηνοτροφικά, καθώς και ο παραδοσιακός άρτος.

Τα αξιοθέατα του τόπου αυτού είναι ο Ρεσετνικιώτης ποταμός που διασχίζει το χωριό και περιβάλλεται από άγρια βλάστηση, τα παραδοσιακά σπίτια, η κεντρική πλατεία που είναι περιτριγυρισμένη από ταβέρνες και η αναπαλαιωμένη εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και το καμπαναριό της. Σημαντικό εξωκκλήσι για τον οικισμό είναι αυτό του Αγίου Προδρόμου, καθώς πρόκειται για ένα μεταβυζαντινό εξωκκλήσι, γιορτάζει  στις 28-29 Αυγούστου και είναι το μεγαλύτερο πανηγύρι του χωριού, κάθώς  συγκεντρώνει πλήθος κόσμου. Στις 9 Μαϊου γιορτάζεται ο Άγιος Χριστόφορος και στις 24 η Αγία Άννα, πρόκειται για το νεότερο εξωκκλήσι του χωριού και το μοναδικό στη Χαλκιδική. Η Αγία Άννα είναι η προστάτιδα των εγκύων.

Σημαντικά έθιμα είναι οι φουταροί, που ψάλλουν την παραμονή των Θεοφανείων τα τοπικά κάλαντα γυρνώντας στις γειτονιές. Επίσης, την παραμονή της Γεννήσεως του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου στις 23 Ιουνίου ανάβουν στις πλατείες του χωριού φωτιές. Ένα ξεχασμένο έθιμο που σιγά σιγά ξαναγεννιέται είναι οι Λαζαρίνες. Τα κορίτσια και οι κυρίες του χωριού ντυμένες με τις παραδοσιακές στολές και κρατώντας καλαθάκια γυρνούν στις γειτονιές και τραγουδούν τα κάλαντα του Λαζάρου.

Τα στοιχεία προέρχονται από μαρτυρίες κατοίκων του χωριού και από στοιχεία που υπάρχουν στην κοινότητα του Αγίου Προδρόμου.

ΜΑΡΙΑ ΑΒΡΑΜΗ