ΓΡΑΠΤΈΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΖΕΡΒΟΧΩΡΙΑ

Από τη Θεσσαλονίκη στον Άθω

(17 Μαΐου-19 Ιουνίου 1838)

Ο ταξιδιώτης – ερευνητής Ζαχαρία Φον Λίγκενταλ στο βιβλίο «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ, 1750 – 1930» του κ. Ενεπεκίδη,  αφού μας περιγράφει την αναχώρησή του από τη Θεσσαλονίκη και την πρώτη του διανυκτέρευση στο χωριό Χορτιάτης, συνεχίζει:

«Η νύχτα ήταν αρκετά ψυχρή κι όταν την άλλη μέρα ξεκινήσαμε πρωί – πρωί ήσαν σκεπασμένα τα λιβάδια μέσα από το οποίο περνούσε στην αρχή του ο δρόμος, με φρέσκια δροσιά. Σιγά – σιγά χαμήλωνε ο δρόμος από τα ψηλά προς τον απέραντο κάμπο όπου οι λίμνες Λαγκαδά και Μπεσίκ, αυτές που οι αρχαίοι ονόμαζαν Πρασιάς και Βόλβη. Όταν φθάσαμε στην πρώτη λίμνη περάσαμε από ένα μικρό τόπο όπου βρίσκονται πολλά τούρκικα κτήματα σημαντικής έκτασης. Συνεχίσαμε το δρόμο κατά μήκος της όχθης της λίμνης μέσα από λιβάδια στα οποία σερνόντουσαν εδώ κι εκεί άπειρες μικρές χελώνες. Σχεδόν όλες είχαν ένα πρασινωπό χρώμα που δύσκολα ξεχώριζε από το χρώμα της χλόης. Στο τέλος της λίμνης έκανε ο δρόμος μια στροφή προς τα δεξιά ακολουθώντας έναν ποταμό που χύνεται στη λίμνη Λαγκαδά μέσα από ένα καμπίσιο φαράγγι σκεπασμένο με περήφανα δάση. Εδώ, κάτω από τη σκιά πελώριων βελανιδιών, σταματήσαμε για να αναπαυθούμε το μεσημέρι και συνεχίσαμε το ταξίδι μόλις προς το βράδυ. Έπειτα από δυο ώρες βγήκαμε από το φαράγγι σ’ ένα οροπέδιο που εκτείνεται ανάμεσα στη βορειοανατολική πλαγιά του Χορτιάτη και σε μια σειρά λοφίσκους. Το οροπέδιο έχει πολλά ελληνικά και τούρκικα χωριά κοντά στα οποία η γη είναι καλά καλλιεργημένη. Ανάμεσα υπάρχουν θαυμάσια δάση με βελανιδιές που οι κορμοί τους είναι τεράστιοι.

Στο πρώτο χωριό που το λένε, Ζαγκλιβέρι αναπαυτήκαμε τη νύχτα στο σπίτι μιας χήρας που διατηρούσε ένα είδος πανδοχείου. Η κόρη της χήρας, ένα κοριτσάκι δεκατριών χρονών, καθόταν χρυσοστολισμένο με φλουριά στον αργαλειό, στημένο στην αυλή του σπιτιού. Το καημένο το κοριτσάκι το είχαν στήσει εκεί για να το βλέπουν επειδή βρισκόταν σε ηλικία γάμου!!!

Χολομών και Λαρίγοβη

 Την άλλη μέρα ξεκινήσαμε με την ανατολή του ήλιου. Έπειτα από μερικές ώρες φτάσαμε στο τέλος του πλατώ απ’ όπου περνούσε τώρα ο δρόμος πάνω από τα βόρεια βουνά της οροσειράς του Χολομώντα. Αυτός είναι μια μακρόσυρτη βουνοραχιά που εκτείνεται από ανατολή σε δύση, στα δυτικά συναντάει το Χορτιάτη και φθάνει προς τα βόρεια ως τη λίμνη της Βόλβης. Απ’ την κορυφή κατεβαίνουν ένα σωρό ρυάκια και ποταμάκια που μέσα από βαθιά και εν μέρει πολύ ρομαντικά φαράγγια χύνονται στη Βόλβη, έτσι που η βόρεια πλαγιά του Χολομώντα να φαίνεται σχισμένη σε μακριά λουριά. Έτσι πηγαίναμε, μια πάνω από ένα τέτοιο απότομο βουνίσιο λουρί, άλλοτε πάλι μέσα από βαθιές χαράδρες. Εδώ και εκεί περνούσαμε έξω από χωριά (εννοεί τα Ζερβοχώρια), που ήσαν συνήθως χτισμένα σε υψώματα που ανηφόριζαν απαλά κοντά σε μικρά ποτάμια. Ο δρόμος όλο και ψήλωνε πλησιάζοντας την ανατολική κορυφή της οροσειράς. Αριστερά κάτω στο βάθος έβλεπε κανείς την επιφάνεια της λίμνης της Βόλβης. Αφού περάσαμε έφιπποι την ανατολική πλαγιά του Χολομώντα που είναι σκεπασμένη με πυκνό δάσος, φθάσαμε κατά το βράδυ στη Λαρίγοβη.»

            Και συνεχίζει ο Φον Λίγκενταλ με τη διανυκτέρευσή του στην Αρναία και τη συνέχεια του ταξιδιού.

                                    Περιοδικό Ζερβοχώρια, τεύχος 5, Ιανουάριος – Μάρτιος 1991