ΑΝΘΕΜΟΥΣ – ΓΑΛΑΤΙΣΤΑ

 

            Στην αρχαιότητα η Ανθεμούσα ή και Ανθεμούς ήταν η εύφορη πεδινή περιοχή του βορειοδυτικού τμήματος της Χαλκιδικής της Μακεδονίας, η οποία περιβαλλόταν δυτικά από το Θερμαϊκό κόλπο και ανατολικά από το όρος Κισσός (Χορτιάτης).

            Η πεδιάδα του Ανθεμούντα εκτεινόταν από τη Θεσσαλονίκη μέχρι τη σημερινή κωμόπολη Γαλάτιστα, διασχιζόταν από τον ποταμό Ανθεμούντα και είχε και ομώνυμη πρωτεύουσα.

Το όνομα της περιοχής προήλθε, όπως πιστεύεται, από την αφθονία των ανθέων που φύτρωναν σ’ αυτήν ή και από την ευφορία της γης της.

Το όνομα της η Γαλάτιστα το οφείλει, όπως μας λέει η παράδοση, στη βασίλισσα Γαλάτεια και στον άνδρα της Ανθέμιο, που της είχε δώσει το όνομα Ανθεμούς. Ο Ανθέμιος κατά τη βυζαντινή περίοδο ήταν πολιτικός του Βυζαντίου. Το 404 – 405 μ.Χ. ο Ανθέμιος ήταν επίτροπος του Θεοδοσίου του Β’ και προσπάθησε να βελτιώσει  τις σχέσεις με το δυτικό κράτος, αλλά και με το ανατολικό συνάπτοντας συμφωνία με τους Πέρσες για την προστασία των Χριστιανών. 

Μια άλλη εκδοχή για τη Γαλάτεια μας γυρίζει στα χρόνια της Μυθολογίας, όπου η Γαλάτεια ήταν Νηρηίδα, κόρη του Νηρέα και της Δωρίδος. Έζησε στη Σικελία και παντρεύτηκε το βοσκό Πολύφημο. Θεωρείται από την ιταλική μυθολογία σαν πρότυπο ομορφιάς και τολμηρού κοριτσιού που κανείς δεν μπόρεσε να κατακτήσει.

Να δούμε τώρα την ιστορία της Γαλάτιστας. Η ιστορίας της είναι άρρηκτα δεμένη με την ιστορία και της υπόλοιπης Χαλκιδικής. Με βάση τα στοιχεία που έχουμε η ιστορία της Χαλκιδικής ξεκινά τον 8^ο αιώνα π.Χ. (η ανακάλυψη του ανθρώπου του Νεάντερνταλ διαφοροποιεί τα μέχρι τώρα γνωστά) με την πρώτη εγκατάσταση Ελλήνων αποίκων από τις δυο ισχυρές πόλεις της Εύβοιας: Χαλκίδας και Ερέτριας.

Την περιοχή της Ανθεμούσας κατέλαβε ο βασιλιάς Αμύντας Α’ των Μακεδόνων κατά το 510 π.Χ..

Πηγή και πρώτη αναφορά στην Ανθεμούσα από τους αρχαίους ιστορικούς είναι ο Ηρόδοτος (βίβλιο V, παραγρ. 94).

Η Ανθεμούσα λοιπόν δεν είναι Ευβοϊκή αποικία ή Κορινθιακή (γιατί γρήγορα οι Κορίνθιοι ακολούθησαν το παράδειγμα των Χαλκιδέων – Ερετριέων να ιδρύσουν αποικίες στη Χαλκιδική).

Μάλλον είναι Μακεδονική κτίση. Μόλις ο Κάσσανδρος έκτισε τη Θεσσαλονίκη το 315 π.Χ. κάτοικοι της Ανθεμούσας εγκαταστάθηκαν εκεί.

Την εποχή των Περσικών πολέμων ο στρατηγός Μαρδόνιος ανάγκασε τις περισσότερες πόλεις της Χαλκιδικής να αναγνωρίσουν την επικυριαρχία του και να ενισχύσουν τις στρατιωτικές του δυνάμεις.

Μετά τα Περσικά οι περισσότερες πόλεις της Χαλκιδικής εντάσσονται στην Αθηναϊκή συμμαχία (480-432 π.Χ.).

Ο Πελοποννησιακός Πόλεμος μετέτρεψε τη Χαλκιδική σε έναν από τους χώρους δράσης των αντίθετων δυνάμεων. Τον πελοποννησιακό Πόλεμο διαδέχθηκε η ίδρυση του «Κοινού των Χαλκιδέων επί Θράκη» από τις πόλεις της Χαλκιδικής με την αρχηγία της Ολύνθου το 392 π.Χ..

Οι συνδυασμένες ενέργειες των Σπαρτιατών και των Μακεδόνων το 379 π.Χ. προκάλεσαν τη διάλυση του «Κοινού των Χαλκιδέων επί Θράκη».

Από το 379 π.Χ. μέχρι και το 348 π.Χ. όπου η Όλυνθος και η υπόλοιπη Χαλκιδική γίνονται τμήμα του Μακεδονικού κράτους γίνεται λόγος για τις πόλεις Όλυνθος, Ποτίδαια, Αμφίπολη χωρίς να αναφέρεται τίποτα για την Ανθεμούσα. Υποθέτουμε όμως ότι συμμετείχε στα γεγονότα λόγω της εύφορης περιοχής.

Για τη Βυζαντινή περίοδο δεν υπάρχουν πληροφορίες. Το διάστημα της Φραγκοκρατίας (1200 – 1400 μ.Χ.) γνωρίζουμε πως όλη η περιοχή υπήρξε χώρος άγριας ληστείας και φορολογίας.

Η εποχή της Τουρκοκρατίας βρίσκει τη Γαλάτιστα να ανήκει στα Μαδεμοχώρια ως μία από τις 12 κωμοπόλεις της. Με την έναρξη της επανάστασης στα 1821 ακολουθεί την ίδια τύχη και μοίρα που ακολούθησαν και τα υπόλοιπα χωριά της Χαλκιδικής. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι στη περιοχή της Αγίας Αναστασίας θυσιάστηκε ο Καπετάν Χάψας με τους στρατιώτες του δίνοντας τη δυνατότητα στα γυναικόπαιδα της Γαλάτιστας να ξεφύγουν στα γύρω βουνά.

Η Γαλάτιστα συμμετείχε και στις δυο αποτυχημένες επαναστάσεις εναντίον των Τούρκων στα 1854 και 1878 ακολουθώντας όλα  τα δεινά που έφεραν στη Χαλκιδική.

Επίσης η Γαλάτιστα συμμετείχε ενεργά και στο Μακεδονικό αγώνα και ελευθερώθηκε και αυτή με τους Βαλκανικούς Πολέμους στις 1 Νοεμβρίου του 1912.